صمد كامجو: «محرم» و «صفر»براي شیعیان لارستان همراه با آداب و رسوم خاص و متناسب با فرهنگ اين منطقه است. مردمان اين ديار از ديرباز در دسته‌هاي عزاداري به هم مي‌پيوندند و با‌شكوه‌ترين جلوه‌هاي عشق به سالار شهيدان را به نمايش مي‌گذارند. 
یکی از قدیمی ترین و باشکوه ترین نوع عزاداری در لارستان، «سینه زنی» سنتی است. سینه زنی سنتی لار در شب های دهه ی اول، عصر تاسوعا و صبح عاشورا انجام می شود. در اربعین حسینی و 28 صفر نیز مراسم عزاداری سنتی در صبح برگزار می شود. این سینه زنی از حسینیه های محلات شروع و در کوچه و خیابان ادامه مي يابد و در پایان در مکانی که از قبل مشخص شده است ختم می شود. مدیریت این دسته از عزاداری به عهده پیرغلامی است که معمولا از افراد معتمد و مسن تر محلات است. مداحان هم یکی از ارکان مهم این نوع عزاداری هستند. براي آشنايي بيشتر با نوع كار پيرغلامان و مداحان در لار، به سراغ دو نفر از آنها رفتيم. حاج جعفر جمشیدی، پيرغلام محله قنبربيگي فرزند مرحوم حاج محمد رضا جمشیدی که خود یکی از بزرگان اين محله و خادم الحسین (ع) محسوب می شد و حاج نعمت ا.. زائر که یکی از برجسته ترین مداحان و نوحه خوانان لارستان است. گفت و گوي ما با آنها را در ادامه بخوانيد. 

براي شروع از سینه زنی سنتی لارستان برایمان بگویید. جمشیدی: سینه زنی سنتی لارستان یکی از زیباترین انواع سینه زنی ها محسوب می شود. از زمانهای بسیار دور در لارستان این نوع عزاداری رايج بوده است. از پدر بزرگ و پدرم بارها شنیدم که ما باید سنت های پسندیده را حفظ نماییم. یکی از این سنت ها، سینه زنی به سبک لاری وآمدن به کوچه وخیابان ها است که باید به نسل های آینده منتقل كنيم چراكه متاسفانه طي اين سالها به نظر مي رسد مشاركت مردم در نوع سنتي عزاداري كمتر شده است. در زمانی نه چندان دور با وجودی که جمعیت کمتر از حالا بود ولی همه جوانان و بزرگسالان وکودکان در عزاداری سنتي شرکت می کردند. البته اين موضوع دلايل متعددي دارد از جمله دیر شدن مراسم سينه زني سنتي و راه اندازي دستجات سینه زنی که در حسینیه ها و فضاهاي مسقف راه اندازی شده است. اما آنچه مسلم است اينكه فارغ از هر نوع عزاداري، شور و شوق و عشق امام حسین (ع) در وجود همه مردم همچنان زنده است.

 آقاي زائر، بفرماييد از چه سالی شروع به نوحه خوانی کرديد؟ زائر: از دوران کودکی درکوچه های محل برای بچه های هم سن سال خود نوحه می خواندم. بدون بلندگو و بعضا توسط قیف مداحی می کردم. از سن 15 سالگی هم برای محله قنبربیگی نوحه خواندم و الان حدود 35 سال است كه توفيق انجام اين كار را دارم.

 تفاوت سينه زني قديم لار با الان در چيست آقاي جمشيدي؟ در گذشته مسیر و مسافت عزاداری و سینه زنی بیشتر بود. امکانات آن از قبیل وسایل صوتی و نور، بسیار محدود بود. درابتدا با اشاره یا بلندگوی دستی نوحه خوانده می شد. آن زمان از چراغ زنبوری (پمپی) استفاده مي شد اما بعدها موتور برق ومهتابی آمد. سینه زنان هم در تابستان و هم در زمستان لباس خود را بيرون می آوردند و بصورت عريان سینه می زدند. ولی هم اکنون همه با لباس مشکی و مرتب سینه مي زنند. مرحوم پدرم تعریف می کرد زمان رضاشاه، سینه زدن در لار ممنوع بود و از اين رو پیاده به گراش می رفتیم وسینه می زدیم و تا زمانی که برمی گشتیم صبح بود و نماز صبح می خواندیم و به سر کار می رفتیم. در زمان محمدرضا شاه از شب هفتم اجازه عزاداري داده بودند که به کوچه ها وخیابانها برای سینه زدن برویم. یکبار هم در حين سينه زني كه به طرف خانه شکوهی برای ختم می رفتیم از طرف ماموران شهربانی و ژاندارمري با قنداق تفنگ به پشت ما می زدند تا دست از سینه زنی بکشیم اما ما تا آخر مقاومت کردیم. ولی در حال حاضر از شب اول تا عاشورا حتی بعد از عاشورا هم با خیال راحت به عزاداری می پردازیم.

 اولین نوحه اي كه خوانديد کجا بود و شعر آن چه بود؟ زائر: قبل از اینکه در قنبربیگی مداحی کنم از بزرگان شنیده ام که دکتر کاظمی برای محله قنبربیگی نوحه خوانی می کرده. بعد او مرحوم حاج محمد قنادی که صدای بسیار دلنشین و گرمی داشت اين كار را انجام مي داده. افرادي مثل آقاي خواجی و غلامرضا عسکرپور نیز در ابتدا و انتها می خواندند. اما اولین نوحه ای که من خواندم در عصر تاسوعا بود. مرحوم حاج محمد قنادی بلندگو را به من داد و خواندم. نوحه از میدان بازار يا همان ميدان شهید نصیری شروع کردم و تا مسجد ولیعصر در محله نو ادامه دادم. نزدیک به 3 ساعت طول کشید. شعر نوحه ای که خوانده شد و جواب می دادند هم این بود: «خدایا از علی اصغر گذشتم خدایا/ زعباس و علی اکبر گذشتم خدایا...»

 از سردسته ها و بزرگان محلات برایمان بگوييد. جمشیدی: از سردسته ها و پیرمردهاي قدیم محله قنبربیگی می توان به استاد غلام محمدحسن دلخوش، علی شاه، استاد فیروز جعفرپور، فرج زمان، محمدرضا ابوالحسن، حاج عبدالمحمد قدسی، حاج محمدحسن و حاج محمدرضا جمشیدی، مشهدی رمضان نوبانی، حاج محمد اسماعیل نوذری، حاج ماشاءا.. زینل زائر وحاج رجب دریا نورد اشاره كرد. سردسته های كوي گاله: استاد غلامرضا نجار يا فرامرزی، حاج برادر صفر اقتصادی فرد و برادرش مشهدی محمدعلی صفر، ببه رمضو چربدست، استاد محمد جعفر زرگر، علی نجیب زاده که به علی کتلی معروف شد و استاد نریمان و محمدحسین و حاج طالب نصیری فرد و... بودند. 

سردسته های پیرغیب: مشهدی مش کریم، حاج حبیب مشهدی يا کامجو، حاج عبدا.. دامن کشان، حاج ابوالحسن زرگر، حاج احمد زرگر، حاج جعفر و حاج محمدرضا حمامی، زینل مشهدی جلال، بلال استادمهدی يا مهندس، حاج رحمت رحیمی و... بودند. سردسته محله آقا هم: خانواده عطاری ها، رمضان استاد، باقر ماشاء ا..، حاج علی محمد علی و خلیل اسلام پناه بودند البته افراد ديگري هم بودند كه الان حضور ذهن ندارم. 

مشوق و الگوي شما در مداحی چه کسانی بوده اند؟ زائر: مشوق اصلی من درمداحی پدر و مادرم بودند. من هم زمانی که در قید حیات بودند هرموقع که می خواستم مداحی کنم ابتدا به پدر و مادرم سر می زدم و سر آنها را می بوسیدم و روانه مسجد برای مداحی می شدم. هم اکنون هم شبها ضمن رفتن به دارالرحمه و فاتحه خواندن به مکان مورد نظر برای مداحی می روم. الگوي بنده در مداحی هم برادران بزرگم رحمت ا.. و عباس هستند که صدای بسی دلنشین تر از من داشتند. 

در گذشته محل ختم معمولا كجا بود و ختم کنندگان چه کسانی بودند؟ جمشیدی: محل ختم در گذشته خانه عبدالمولا، مدرسه زیر بانک يا توکلی، خانه نوروزی، امامزاده و خانه آقای بزرگ يا حسینیه آقا بود. مراسم ختم هم آخوند زینل يا ذاکری، سید صولت یگانه، حاج غلامعباس امینیان و عبدی اسلامپناه به عهده داشتند. پیرمردی هم در خانه آقای مهدی زاده ختم مي کرد که از بندرعباس آمده بود ولی نامش را فراموش کرده ام. 

برسيم به اشعار مورد استفاده در مداحي ها؛ شعرهای آیینی چه خصوصیاتی باید داشته باشند؟ همچنين بفرماييد بهترین نوحه اي كه خوانده ايد كدام بوده و دركل چه نوع نوحه هایی را بیشتر می پسندید؟ زائر: درمورد شعر آیینی معتقدم که برای امام حسین (ع) و اصحابش باید زیباترین و با معناترین و بهترین ها انتخاب گردد. بايد شعرهایی همراه با سوز وگداز باشد. شعرهایی که شور و شعور امام حسین (ع) را درما به وجود بیاورند. ما صرفاً برای ارضای نیاز شخصی خود نوحه نمی خوانیم بلکه با خواندن نوحه ها مردم وخود ما به اهداف قیام امام حسین (ع) آشنا مي شويم. امروزه تکنولوژی پيشرفت زيادي داشته است و روز به روز هم بهتر می شود و انواع موبایل ها و ضبط ها و دوربین های مجهز تصویر برداری در اختیار مردم است و مردم برای گوش کردن اشعار تا پاسی از شب منتظر می مانند و نسبت به اشعار حساسیت دارند لذا وظیفه ما مداحان چند برابر می شود. هر شعری را نبايد بدون توجه به معنی آن بخوانیم. چون مردم با بصیرتی که از امام حسین (ع) پیدا نموده اند سریع متوجه اشعار غلط می شوند. الحمدا.. در وصف ائمه به خصوص امام حسین (ع) آنقدر شعر سروده اند که بهترین اشعار را در کتابها می توانند پیدا کنند. در مورد بهترین نوحه خودم، امیدوارم خداوند قبول کند و کلیه نوحه هایی که مردم در دل و به زبان دارند برای ما ارزش ویژه ای دارد. خودم بیشتر از شعرها و نوحه هایی خوشم می آید که در مدح همه اصحاب سروده شده باشد. برای مثال: این نوحه که تنها نوحه ای است که در طول دوران مداحی دوبار خوانده ام: «چونکه تیر حرمله بر حلق اصغر بوسه زد/ ضربت شمشیر هم بر فرق اکبر بوسه زد/ شاه مظلومان حسین، خسرو خوبان حسین/ زیر حلق اصغر و بر فرق اکبر بوسه زد...» که در ادامه این شعر اسامی تمام اصحاب با خصوصیات هر یک بیان می شود. البته نوحه های دیگر بنده هم از گذشته و حال در دل و زبان مردم مانده است همانند اسب عقاب، علی یا علی، قنداقه پر خون، هفتاد و دو تن نعش شهیدان، گلها همه بودند ولی یاس نبود، از حرم زینب بیا گلهای پر پر را ببین، منما طلوع، علی جانم علی جانم، قاسم نوکدخدایم رود رود، سقای حسین، ساقیا لب تشنگان را تاب نیست، لای لای علی اصغرم و... . 

خصوصیات یک مداح از نظر شما چیست؟ زائر: اول از هر چیز خدارا شاکریم که ما را در خط امام حسین (ع) قرار داده است واین افتخار بزرگی است که خادم امام حسین(ع) باشیم. امیدواریم این خدمتگزاری نه در این 10روز بلکه در طول سال ادامه پیدا کند. مرام و رفتارمان در طول سال برای مردم، امام حسینی باشد. چون اغلب مردم و جوانان الگويشان مداحان هستند. صدای خوبی اگر خداوند نصیبمان کرده چه بهتر که برای ائمه و امام حسین (ع) باشد و پرهیز نماییم از خواندن آوازهای غیرمجاز در کنار عروسی هایی که گناهان فراوانی در آن رخ می دهد. اشعار و نوحه ها را به نیت خالصانه و بدون ریا و بدور از خودنمایی و از ته دل بخوانیم چراكه به قول معروف هر سخن از دل بر آید لاجرم بر دل نشیند. 

شما کارهای خیر زیادی انجام داده اید. مي توانيد براي تشويق ديگران به انجام اين امور تعدادی از آنها را بگوييد؟ جمشیدی: امیدوارم اندك كارهايي كه كرده ام مورد رضای خداوند قرار گیرد و دوست ندارم که بازگو شود ولی همانطور كه گفتيد برای اینکه مردم وکسانی که متمکن هستند و حتی آنهایی که از نظر مالی مشکل دارند تشویق شوند و توکل به خداوند کنند به تعدادي از آنها اشاره مي كنم. یک قطعه زمین به کمیته امداد امام خمینی (ره) در خیابان آیت ا.. خامنه ای، محله قنبربیگی اهدا کرده ام كه امیدوارم بتوانیم درمانگاهی یا مکانی که مردم نیاز بیشتری دارند ساخته شود. کمک هزینه براي خریدن خانه های اطراف مسجد قنبربیگی، خرید ملزومات برای مسجد و هزینه برای کارهای هنری و تبلیغاتی، تعمیر و مرمت مرقد مطهر میر عبدالعظیم واقع در مسجد قنبربیگی. همچنين در سال یک روز از ماه صفر يعني 28 یا 29 اين ماه نیز پخت می کنیم که علاوه بر اینکه به مردم می دهیم برای خانه سالمندان، مجتمع معلولین، فرودگاه وخانه بزرگان و روحانیون شهر نیز برده می شود. کارهای دیگري هم بوده که نیازی به بازگو کردن نیست. 

به غیر از مداحی در محله قنبربیگی درکجا مداحی کرده اید؟ زائر: چون کارم در دُبی است سعی و تلاش می کنم که خود را برای حداقل 10 روز ماه محرم به لار برسانم. اوایل انقلاب نوحه ای که ربط به انقلاب اسلامی داشت و سیاسی بود در دبی خواندم که مورد توجه لاری ها و بزرگان لارستانی مقیم دبی از قبیل حاج حسن احمدی قرار گرفت. طوری که شخصا به طرف سینه زن آمد وخودش همین شب مراسم ختم را به عهده گرفت. بعد از ختم از طرف حکومت وقت دبی تمامی نوحه نوشته شده را از من گرفتند. در سال 1365 هم به دلیل اینکه بین محلات حیدری و نعمتی وحدت و دوستی و ارتباط ایجاد شود و از آنجایی که یکی از خادمين امام حسين (ع) محله گردان يعني مرحوم حاج اصغر مظفری، شوهر خواهرم بودند و در سال قبل آن فوت کرده بودند و برای اینکه یادی از ایشان کرده باشیم یک شب معمولا شب هفتم و بعدها شب هشتم را در این محله مداحی کرده ام. یاد دارم در سال اول از طرف محله قنبربیگی تعداد زیادی از اهالی محله از جمله مرحومین مشهدی رمضان نوبانی، حاج محمدرضا جمشیدی وجوانان آن زمان مثل حسن عطا، مهدی و رضا عسکری، صمد کامجو، امین علوی، برادرانم حسین، رحمت، عباس و عبدالرضا زائر و... در همین شب در محله گردان سینه زدند و در خانه حاج عبدالمولی در محله آرد فروشان کنار مسجد جامع ختم کردیم. در سال های بعد نیز از طرف محله گردان از جمله حاج رضا خردنیا و برادرانش و همچنین استاد زینل شجاعی و دیگر جوانان جهت ابراز دوستی و وحدت به محله قنبربیگی می آمدند وسینه زنی می کردند. این روند 24 سال ادامه داشت. الحمدا.. این روش و عمل ما باعث شد که در حال حاضر کلیه دسته جات حیدری و نعمتی یک شب مهمان همدیگر باشند و آن جریان پوچ حیدری و نعمتی کاملا حل گردد. 

نوحه های شما توسط چه کسانی نوشته می شود؟ زائر: اتاقی در خانه دارم که مخصوص مراسم مذهبی است وکتابخانه ای كه بالغ بر 300 جلد کتاب اشعار در وصف ائمه و اهل بیت در آن است. تقريبا تمام نوحه هایی که تا به حال خوانده ام از اين کتب بوده و دوستانی که در این کار تلاش و همکاري بیشتری دارند غلامرضا روزبه، صمد کامجو و رضا عسکری هستند. تعداد زیادی از مداحان همه ساله از این کتاب ها استفاده می کنند و هر سال هم به تعداد کتابها اضافه می گردد. بهترین هدیه ای هم که دوستانم برایم می آورند همين کتب نوحه است. 

در پايان اگر حرفي مانده يا توصيه اي به مخاطبانمان داريد بفرماييد. جمشیدی: امیدواریم که تا آخر عمر خدمتگزار صدیق امام حسین (ع) باقی بمانیم چراكه هرچه داریم از برکت امام حسین (ع) وائمه اطهار است. زائر: سعی کنیم که هدف اصلی امام حسین (ع) در تمام امور را دنبال کنیم. از افراط و تفریط در هر کاری به خصوص پخت امام حسین(ع) و وقت عزاداری که تا نیمه های شب ادامه پیدا می کند، خودداری نماییم. هرسال ابتکار و خلاقیت جدید برای رسیدن به هدف امام حسین(ع) ایجاد کنیم. راه آن امام را از طریق اشاعه فرهنگ عاشورایی در جامعه تداعی و پیاده نماییم. در پایان هم از خداوند می خواهیم که توفیقی نصیبمان بگرداند که فرهنگ اقامه نماز جماعت و به موقع نماز خواندن را در ما به وجود بیاورد.
منبع:صحبت نو